Belastingplannen van Links: de rekening komt bij de ondernemer terecht

di 10 nov, 14:16 Algemeen

Minder belasting op arbeid en meer belasting op vermogen. Het klinkt als een overzichtelijke en misschien zelfs sympathieke verschuiving. Maar achter de belastingvoorstellen van PRO gaat een fundamentele vraag schuil: wanneer is vermogen eigenlijk ‘rijkdom’? Voor veel ondernemers zit dat vermogen namelijk niet vrij beschikbaar op een bankrekening, maar vast in hun bedrijf. Precies daar dreigt het belastingplan verkeerd uit te pakken.

PRO wil samen met Volt het belastingstelsel ingrijpend verschuiven. Werkenden moeten volgens het voorstel gezamenlijk €1,5 miljard minder belasting gaan betalen. Daartegenover staan hogere lasten voor grotere vermogens en ondernemers. Zo willen de partijen onder meer €500 miljoen ophalen door constructies in de erf- en schenkbelasting aan te pakken en de mogelijkheid voor directeur-grootaandeelhouders om belastingvrij geld uit hun eigen bv te lenen verder te beperken. Met een hoger tarief voor dezelfde groep ondernemers moet nog eens €400 miljoen worden opgehaald.

Daarnaast wil PRO rendement uit grotere vermogens zwaarder belasten. Wie meer dan €80.000 rendement uit vermogen haalt, zou daar volgens het voorstel 45 procent belasting over moeten betalen. PRO becijfert dat dit mensen met ongeveer €1,3 miljoen vermogen of meer raakt. Het huidige reguliere box 3-tarief bedraagt volgens de berichtgeving 36 procent.

Politiek is de boodschap helder: arbeid moet minder zwaar worden belast en vermogen zwaarder. Maar economisch is die tegenstelling veel minder overzichtelijk. Zeker voor ondernemers.

Een ondernemer met vermogen is niet automatisch rijk

Daar begint het probleem. In het politieke debat worden ‘vermogenden’ en ‘ondernemers’ gemakkelijk als verschillende groepen gepresenteerd. In werkelijkheid lopen die categorieën geregeld door elkaar.

Een ondernemer kan op papier over een aanzienlijk vermogen beschikken, zonder dat bedrag privé te kunnen besteden. Kapitaal kan nodig zijn voor machines, vastgoed, voorraden, reserves, toekomstige investeringen of simpelweg als buffer om een tegenvallend jaar op te vangen.

Bij een dga speelt bovendien de bv een centrale rol in zowel ondernemen als vermogensopbouw. Geld dat in de onderneming blijft, kan worden gebruikt om mensen aan te nemen, een overname te financieren, te digitaliseren of andere investeringen te doen. Een fiscale discussie over dat vermogen raakt daarom niet alleen de privéportemonnee van de ondernemer. Potentieel raakt die ook de financiële ruimte van de onderneming.

Daar ligt de zwakke plek van een beleid dat vermogen vooral benadert vanuit draagkracht: ondernemingsvermogen heeft ook een economische functie.

Ondernemen wordt fiscaal al minder aantrekkelijk

Het voorstel staat bovendien niet op zichzelf. Ondernemers hebben de afgelopen jaren al te maken gekregen met een verdere versobering van fiscale ondernemersfaciliteiten.

Zo daalde de zelfstandigenaftrek in 2026 van €2.470 naar €1.200. Voor 2027 staat een verdere daling naar €900 gepland. Volgens de plannen voor 2027 wordt bovendien de startersaftrek fors teruggebracht en wordt de meewerkaftrek met 75 procent verminderd.

Dat betekent dat de discussie over het nieuwe belastingvoorstel breder is dan één percentage in box 3 of één maatregel voor dga’s. De relevante vraag voor ondernemers is wat het cumulatieve effect is.

Wie tegelijkertijd ondernemersaftrek ziet verdwijnen, hogere lasten op vermogen krijgt en te maken krijgt met strengere regels voor geld in of rond de bv, kan tot de conclusie komen dat het fiscaal steeds minder aantrekkelijk is om risico te nemen en kapitaal binnen de onderneming op te bouwen.

Geld in de bv is geen geld op de bank

Juist bij directeur-grootaandeelhouders wordt dat onderscheid belangrijk.

PRO en Volt willen onder andere de mogelijkheid aanpakken voor dga’s om belastingvrij geld uit de eigen bv te lenen. De gedachte daarachter is begrijpelijk: de bv mag geen permanente route worden waarmee belastingheffing privé kan worden ontlopen.

Maar vanuit ondernemersperspectief verdient de andere kant van het verhaal evenveel aandacht. De financiële verhouding tussen ondernemer en bv is onderdeel van een stelsel waarin winst eerst in de onderneming kan blijven en vervolgens op verschillende manieren naar privé kan gaan, met verschillende fiscale gevolgen.

Wie één onderdeel daarvan zwaarder belast, moet daarom naar het hele systeem kijken. Anders bestaat het risico dat maatregelen die bedoeld zijn om fiscale constructies tegen te gaan ook reguliere ondernemers raken.

Belastingontwijking bestrijden is iets anders dan ondernemerschap zwaarder belasten. Die twee moeten in de politieke discussie niet door elkaar gaan lopen.

De echte vraag: wat doet het met investeren?

Dat is misschien wel de belangrijkste economische vraag die boven het plan hangt.

Nederland heeft ondernemers nodig die bereid zijn geld voor langere tijd vast te zetten in een bedrijf. Een nieuwe productielijn, bedrijfspand, overname of innovatie levert niet morgen gegarandeerd rendement op. De ondernemer neemt het risico dat de investering mislukt.

Als succesvol ondernemerschap vervolgens steeds zwaarder wordt belast zodra het opgebouwde kapitaal een bepaalde omvang bereikt, verandert de rekensom.

Investeren ondernemers dan nog steeds in hun bedrijf? Keren ze geld eerder uit? Worden bedrijven eerder verkocht? Verplaatsen ondernemersactiviteiten of vermogen naar het buitenland? Of nemen ze simpelweg minder risico?

Dat zijn geen theoretische bijzaken. Fiscale regels beïnvloeden gedrag. Ook in de Tweede Kamer wordt bij belastingverhogingen gewezen op mogelijke gedrags- en ontwijkeffecten.

Een belastingmaatregel kan op papier honderden miljoenen euro’s opleveren. Maar wanneer ondernemers hun gedrag aanpassen, hoeft de uiteindelijke opbrengst niet gelijk te zijn aan de statische berekening.

Een familiebedrijf denkt in generaties

Voor familiebedrijven wordt die discussie nog fundamenteler.

Een familiebedrijf wordt vaak niet opgebouwd met het doel het op een bepaald moment te verkopen. Het vermogen blijft soms tientallen jaren in de onderneming en wordt van generatie op generatie doorgegeven. Bedrijfspanden, machines, deelnemingen en reserves vertegenwoordigen waarde, maar kunnen tegelijkertijd noodzakelijk zijn voor de continuïteit van het bedrijf.

Juist daarom moet voorzichtig worden omgegaan met wijzigingen in de erf- en schenkbelasting. PRO en Volt willen door het aanpakken van constructies in deze belastingen een deel van hun extra opbrengsten realiseren.

Het bestrijden van oneigenlijk gebruik is verdedigbaar. Maar zodra een regeling de overdracht van reële ondernemingen raakt, ontstaat een ander vraagstuk: moet een ondernemer bedrijfskapitaal vrijmaken of externe financiering aantrekken om de belastingrekening rond een opvolging te kunnen betalen?

Dan wordt een vermogensbelasting ineens een continuïteitsvraagstuk.

Van vermogend naar kwetsbaar kan een kleine stap zijn

Daar komt nog iets bij. Ondernemersvermogen fluctueert.

Een bedrijf dat vandaag uitstekend draait, kan over twee jaar worden geconfronteerd met een recessie, stijgende loonkosten, hogere rente, een grote klant die vertrekt of een noodzakelijke investering. De reserves die op het ene moment als ‘vermogen’ worden gezien, kunnen op een ander moment noodzakelijk zijn om salarissen te betalen en het bedrijf overeind te houden.

Juist dat maakt ondernemingsvermogen anders dan vrij besteedbaar privévermogen.

Het fiscale stelsel zou dat onderscheid moeten erkennen.

Belast werken minder, maar straf ondernemen niet

Het uitgangspunt achter het voorstel van PRO is niet moeilijk te begrijpen. De partij wil dat inkomen uit arbeid minder wordt belast en dat mensen met grotere vermogens een groter deel van de rekening betalen. Volgens PRO moet iemand die veel verdient met vermogen niet fors gunstiger worden behandeld dan iemand die hetzelfde bedrag verdient met werken.

De vraag is alleen of ondernemingskapitaal daarvoor de juiste fiscale vijver is.

Een economie heeft niet alleen mensen nodig die werken, maar ook mensen die investeren, bedrijven starten, personeel aannemen en vermogen jarenlang binnen een onderneming laten zitten. Het is weinig zinvol om werken fiscaal aantrekkelijker te maken wanneer tegelijkertijd het kapitaal waarmee banen worden gecreëerd zwaarder wordt belast.

Daarom zou een goed belastingstelsel drie zaken veel scherper uit elkaar moeten houden: consumptief privévermogen, beleggingsvermogen en actief ondernemingsvermogen. Wie die allemaal onder dezelfde noemer ‘vermogen’ brengt, mist een essentieel economisch verschil.

Het gevaar zit in de stapeling

Dat maakt het PRO-plan niet automatisch een ramp voor iedere ondernemer. Sommige maatregelen raken vooral grotere vermogens en dga’s, terwijl de lastenverlichting op arbeid juist voordelen kan opleveren. Het zou daarom te gemakkelijk zijn om iedere ondernemer als verliezer aan te wijzen.

Maar de stapeling verdient wel serieuze kritiek. Zelfstandigenaftrek omlaag. Andere ondernemersfaciliteiten verder versoberd. Meer belasting op grotere vermogens. Strengere regels rond de bv. Meer opbrengsten uit erf- en schenkbelasting.

Los van elkaar zijn daarvoor politieke argumenten te geven. Bij elkaar ontstaat echter een klimaat waarin het opbouwen en vasthouden van ondernemingskapitaal fiscaal steeds minder aantrekkelijk kan worden.

Dat is uiteindelijk de kern van de discussie. Nederland hoeft vermogende mensen geen fiscaal vrijbriefje te geven. Constructies waardoor ondernemers feitelijk nauwelijks belasting betalen, mogen worden aangepakt. Maar een ondernemer die jarenlang winst in zijn onderneming laat zitten om te investeren, personeel in dienst te houden en een bedrijf gezond over te dragen aan de volgende generatie, is niet hetzelfde als iemand met een vrij belegbaar miljoenenvermogen.

Wie het belastingstelsel eerlijker wil maken, moet daarom niet alleen kijken naar hoeveel vermogen iemand bezit, maar ook naar waar dat vermogen zit, welk risico ermee wordt genomen en welke economische activiteit ermee wordt gefinancierd.

Anders dreigt een belastingplan dat werken aantrekkelijker moet maken precies datgene af te remmen wat Nederland eveneens nodig heeft: mensen die ondernemen, investeren en banen creëren.